Mekong -- dòng sông đang «phá sản»
===================


Tuổi Trẻ -- Thứ Năm, 09/09/2004,





Tuổi Trẻ -- Trận lũ lụt đang hoành hành ở miền tây nam Trung Quốc (TQ) hôm qua đã được gọi là trận «thiên tai của thế kỷ». Ít nhất 167 người đã thiệt mạng, 60 người mất tích, hàng ngàn người bị thương, hàng triệu người phải sơ tán, việc đi lại qua đập Tam Hiệp bị đình chỉ.



Những lo lắng về hạn hán và lũ lụt dọc con sông Mekong cũng đang tăng lên. Tạp chí Kinh Tế Viễn Đông bày tỏ những quan ngại .. ..



Odd Boontha là một trong hàng triệu người đang sống nhờ vào sông Mekong. Người đàn ông Thái Lan 38 tuổi này giờ đây chỉ biết ngồi thở dài rầu rĩ: vài năm trước, ông nuôi được gia đình ở khu bến cảng Chiang Khong này nhờ nghề đưa khách sang sông. Nay thì những người khách quên ông vì lòng sông cạn đến mức họ có thể lội bộ sang bên kia bờ.



Odd biết rõ đâu là nguyên nhân: những đập thủy điện của người TQ ở phía trên đầu nguồn. Odd quả quyết: «Nếu họ (người TQ) tiếp tục xây thêm đập nữa thì con sông Mekong này chắc sẽ chẳng khác gì con kênh đào».



Những nhà khoa học trong Ban thư ký của Ủy ban sông Mekong (MRC) ở Vientiane có cách giải thích khác: sở dĩ mực nước hiện đang xuống thấp nhất trong 20 năm qua là do năm rồi ít mưa. Nhưng lối giải thích này chẳng thuyết phục được các cộng đồng dân cư sống ven con sông khổng lồ này.



Có đủ nguy cơ đang phối hợp để làm hủy hoại sông Mekong: dân số của khu vực hạ lưu con sông này được dự báo tiếp tục tăng nhanh trong 20 năm tới.



Đi kèm với nó là những nhu cầu phát triển cho cộng đồng: phá rừng lấy đất, lấy nước tưới tiêu cho nông nghiệp hoặc cho sản xuất công nghiệp .. ..



Ảnh hưởng rõ nhất và quan trọng nhất trước mắt chính là trữ lượng cá. Milton Osborne, chuyên gia về Mekong, làm việc tại Sydney (Úc), cho biết dân ven sông Mekong đang ngày càng tận diệt cá.



MRC cho biết mức đánh bắt cá tăng đều hằng năm và ước đạt đến 2,5 triệu tấn trong năm nay, chưa kể nửa triệu tấn từ nguồn cá nuôi. Nhưng số người ra sông bắt cá cũng ngày càng nhiều hơn.



Sự cạnh tranh vì miếng cơm đã khiến người ta tìm mọi cách, kể cả những phương cách bất hợp pháp và phi khoa học, để đánh bắt cá. Hậu quả là, năm ngoái nhiều giống cá từng là niềm tự hào của sông Mekong đã bị đưa vào danh sách loài vật có nguy cơ bị tuyệt chủng.



























Những đập thủy điện đang chặn dòng nước



**** Tân Hoa xã cho biết sông Dương Tử có khả năng gây ra trận lụt lớn nhất trong vòng một thế kỷ qua và mối đe dọa càng lớn hơn khi nó nằm cách không xa đập Tam Hiệp, tổ hợp thủy điện lớn nhất thế giới hiện nay của TQ.*********



Hồ chứa nước của đập, tại tỉnh Hồ Bắc, sẽ đạt mức nước cao nhất trong hôm nay. Tỉnh Hồ Bắc đã phải đặt trong tình trạng báo động.

Cảnh sát và quân đội TQ đã phải tiếp tế và trợ giúp cho 6.000 dân ở Đại Châu, tỉnh Tứ Xuyên.

Những đập thủy điện của TQ xây dựng tại tỉnh Vân Nam là bằng chứng rõ nhất của nhu cầu phát triển của một cộng đồng dân cư sống nhờ sông Mekong.

Ngoài hai đập thủy điện đã được đưa vào sử dụng còn có hai đập khác đang được xây dựng và bốn đập nữa đã được lên kế hoạch cho việc đáp ứng nhu cầu năng lượng của đất nước đang muốn vươn mình lên hàng ngũ cường quốc kinh tế thế giới.

Chỉ riêng đập Tiểu Loan, đang được xây dựng, khi hoàn tất vào năm 2013 sẽ tạo ra một hồ chứa nước dài đến 169km.

Vì hoạt động của những đập thủy điện này mà mực nước sông Mekong đã dâng lên hoặc hạ xuống cả mét chỉ trong vòng một giờ, làm xáo trộn môi trường sống của hệ thủy sản trên sông, làm sạt lở các bờ sông, làm cạn kiệt qui trình tích tụ chất mùn của dòng sông.

Ian Campbell, một quan chức về môi trường của MRC, khẳng định: «Những đập thủy điện của TQ là nguyên do của hầu hết những xáo trộn này». Nhưng cũng chính ông lại cho biết do không có những nghiên cứu khoa học chắc chắn nên khẳng định nêu trên của ông chỉ có tính chất suy đoán.

Đến nay, thái độ chống đối mạnh nhất đối với những công trình thủy điện của TQ trên sông Mekong là của người dân miền bắc Thái Lan vì những ảnh hưởng đối với họ có vẻ rõ nét nhất.

Nhưng phía TQ cũng có những lập luận của mình. Các quan chức TQ cho rằng chính những hồ chứa nước của các đập thủy điện TQ có tác dụng điều tiết lưu lượng nước, hạn chế lũ lụt cho các quốc gia ở hạ nguồn con sông và các ảnh hưởng đối với con sông là không đáng kể, vì chỉ 18% lượng nước của sông Mekong xuất phát từ TQ.

Việc khai thác nguồn lợi từ sông Mekong rõ ràng đòi hỏi sự hợp tác nghiêm túc hơn và có trách nhiệm hơn từ chính quyền các quốc gia có con sông đi qua.

Đến nay, gần như MRC cũng chưa có tiếng nói đủ thực lực để giải quyết những tranh chấp và phản đối ngay giữa những thành viên của mình. Lào đang xây hai đập ở một nhánh của sông Mekong với mục đích bán điện cho Thái Lan và còn có kế hoạch xây thêm hai đập nữa. VN cũng đã xây dựng xong đập thủy điện Yaly.

Mekong đang vỡ nát và bị khai thác đến cạn kiệt. Người ta e rằng một ngày nào đó nó sẽ trả thù con người.
>


(Theo FEER, Reuters)

N.QUÂN , Tuổi Trẻ