Việt Kiều Paris /Vĩnh biệt Lê Phổ : Danh họa Việt Nam trên đất Pháp












Vĩnh biệt Lê Phổ : Danh họa Việt Nam trên đất Pháp



Tổ quốc Việt Nam đã sinh ra ông và rèn ông thành tài. 64 năm sống ở thủ đô Paris, hình bóng quê hương yêu dấu luôn quấn quýt trong tâm tưởng và giúp ông sáng tác thành công những tác phẩm nghệ thuật vô giá. Ông là họa sĩ Lê Phổ, vừa từ trần ngày 12.12.2001 tại quận 5 Paris, hưởng thọ 95 tuổi.



Họa sĩ Lê Phổ sinh năm 1907, quê ở thôn Cự Lộc, xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm nay thuộc quận Thanh Xuân, Hà Nội. Năm 1925, ông thi đậu khoá 1 Trường Đại học Mỹ thuật Đông Dương. Giáo sư Victor Tardieu người sáng lập đồng thời là hiệu trưởng của trường là người hiểu sâu các trường phái nghệ thuật Châu Âu nhưng ông lại hướng 10 sinh viên Việt Nam học và thực hiện theo phong cách nghệ thuật á Đông. Ngày ấy, Lê Phổ 18 tuổi là một chàng trai Hà Nội hào hoa, có tâm hồn nhạy cảm nên ông đã chịu ảnh hưởng rất sâu của lối học này.



Những năm học ở trường, Lê Phổ có năng khiếu vẽ tranh sơn dầu. Năm 1928 ông cùng Vũ Cao Đàm, Mai Trung Thứ tổ chức triển lãm tranh ở Hà Nội. Năm 1931 ông sang Pháp trang trí một số triển lãm ở Paris. Trong thời gian này, ông có dịp đi thăm các trường mỹ thuật ở thủ đô của các nước Bỉ, Hà Lan, ý. Năm 1932 ông trở về Hà Nội và năm sau được cử giảng ở Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Năm 1935 ông đến Bắc Kinh thăm các cung điện đền đài và tìm hiểu thêm về nền nghệ thuật cổ điển Trung Hoa. Cuối năm 1935 Lê Phổ được mời vào Huế vẽ chân dung ông hoàng Bảo Đại. Tại đây ông còn vẽ tranh cỡ lớn trang trí ở cung đình Huế. Năm 1937 ông tiếp tục sang Pháp phụ trách gian hàng Đông Dương tại triển lãm quốc tế. Thủ đô Paris -- trung tâm nghệ thuật của Châu Âu đã thực sự cuốn hút và ông xin định cư ở Pháp.



Từ đó đến nay, hơn 60 năm đã trôi qua, dẫu phải sống xa Tổ quốc và chưa một lần trở lại thăm cố hương nhưng ở mỗi tác phẩm hội họa của ông đều hiện lên rõ nét phong tục, cảnh sắc của làng quê Việt Nam: Cô gái vấn khăn, hoa sen trong ao, cành tre, chim đậu.. ..



Hơn nửa thế kỷ qua, những tác phẩm của Lê Phổ đã trưng bày tại nhiều triển lãm cá nhân ở Paris, ở các thành phố lớn của nước Pháp và một số nước Châu Âu. Sau khi xem tranh Lê Phổ và dành nhiều năm nghiên cứu, nhà nghiên cứu mỹ thuật Waldemar George viết: «Các tác phẩm của ông giống như những bài thơ im lặng. Cũng như các bậc tiền bối, khi không bộc lộ bằng thơ, Lê Phổ cần đến mầu và đường nét. Một số tranh của Lê Phổ như Thiếu nữ và hoa cẩm chướng, Thiếu nữ và hoa sen chứa đựng vẻ thanh lịch thầm kín và duyên dáng, cách dựng hình và sự tinh tế cao độ tựa trong một kiệt tác nghệ thuật ý thế kỷ 15».



Tranh của Lê Phổ có mặt tại Paris đã làm phong phú thêm các trường phái nghệ thuật. Tranh của ông thường xuyên được bày bán ở các triển lãm quốc tế với giá từ 8 -- 10.000 USD. Bức Người đàn bà ngồi đọc sách ông bán 30.000 USD, bức Chùa cố 40.000 USD. Một chuyện tình cờ, một lần, ông đi đến thành phố Lion, thấy người ta bày bán bức tranh ông vẽ cô gái ngồi với mấy em bé ở bờ ao năm 1930 và bán nó từ ngày ấy, nay chính ông bỏ ra 40.000 USD để mua lại.



Nhưng giá trị nghệ thuật đích thực không thể so với tiền bạc. Tháng 9.1993 khi tuổi đã cao, bày tỏ lòng biết ơn sâu nặng, ông muốn tặng quê hương một «món quà». Ông nói: «Tôi ở Pháp 60 năm nay, tôi mang quốc tịch Pháp nhưng không lúc nào tôi không nhớ đến quê hương. Vì thế tôi đã để riêng ra 20 bức tranh lựa chọn rất cẩn thận để biếu Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam»



Ngược thời gian, được biết từ năm 1946 ở Pháp gia đình ông là cơ sở giúp đỡ phái đoàn ngoại giao của ta. Mỗi lần Thủ tướng Phạm Văn Đồng sang Pháp đều đến thăm họa sĩ Lê Phổ. Gia đình ông còn vinh dự được Bác Hồ tặng tấm ảnh của Người với dòng đề tặng: «Tặng chú Lê Phổ. Chào thân ái».



Những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc đã nâng tầm Lê Phổ là hoạ sĩ số 1 của nước Pháp. Tài năng của họa sĩ đã góp phần làm rạng rỡ Tổ quốc Việt Nam. Và bằng những sáng tác mang phong cách riêng ông là người đưa «Những con đường nghệ thuật Châu á và Châu Âu gặp nhau. Nghệ thuật Phương Đông và Phương Tây một lần nữa lại tìm được ngôn ngữ chung».





(Theo Đại đoàn kết cuối tuần số 279, số ra ngày 30.12.2001)

Trần Văn Mỹ