Một Vòng Hoa cho Nhà Cách mạng Chân chính & Nhà Văn hoá Nhân bản NGUYỄN HỮU ĐANG (1913-2007) /Một bí ẩn vẫn đang chờ câu trả lời






Một bí ẩn vẫn đang chờ câu trả lời
===================




11/03/2007



TTCT - Hồi đó tôi đang làm tổng thư ký Hội Điện ảnh VN kiêm tổng biên tập tạp chí Nghệ Thuật Điện Ảnh. Trên tạp chí số 6-1990 có bài "Ai là người ghi hình phim ngày tết độc lập 2-9-1945?" của nhà báo Trung Sơn, kể lại câu chuyện: năm 1974, đạo diễn Phạm Kỳ Nam làm phim Những ngày Bác Hồ ở Tây Âu. Trong khi phim đang quay ở Paris, đạo diễn nhận được điện thoại của một người Pháp gọi đến khách sạn cho biết ông muốn gặp để trao lại 1 món quà chắc sẽ rất có ích cho việc làm phim.

Không lâu sau đạo diễn Phạm Kỳ Nam nhận được món quà là những hộp phim 16 lI đã cũ được đóng gói cẩn thận. Người trao món quà đó nói thêm: "Đây là quà tặng của một người bạn của nhân dân VN và tôi chỉ là người chuyển lại mà thôi".

Xem những thước phim đó, đạo diễn Phạm Kỳ Nam sững sờ khi thấy những hình ảnh ghi lại buổi lễ tuyên bố độc lập tại vườn hoa Ba Đình sáng 2-9-1945. Người bạn giấu tên là ai? Tác giả của những thước phim này là ai? Đó là những câu hỏi được đặt ra trong đoạn cuối bài viết của nhà báo Trung Sơn.

Nhận thấy đây là một vấn đề của lịch sử cần làm sáng tỏ, ít ra cũng là để ghi công và bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã quay và tặng lại cho chúng ta những thước phim vô giá trên, tôi liền bàn với anh em trong tòa soạn liên hệ với một vài nhân vật có liên quan đến sự kiện trọng đại đó để mời viết bài, mong tìm lời giải đáp cho những câu hỏi được đặt ra trong bài viết kể trên. Người đầu tiên tôi nghĩ đến là ông Nguyễn Hữu Đang.

Tôi là kẻ hậu sinh, chỉ biết ông là người được Bác Hồ giao trọng trách tổ chức ngày lễ tuyên bố độc lập ở quảng trường Ba Đình ngày 2-9-1945. Là người trong cuộc, chắc chắn ông Nguyễn Hữu Đang có thể cung cấp những thông tin chính xác về sự việc trên. Tôi cũng được biết ông đã từng ngồi tù 15 năm vì vụ Nhân văn - Giai phẩm, nay đã mãn hạn tù trở về với đời thường nhưng không biết hiện ông ở đâu.

Tôi bèn nhờ nhà văn Phùng Quán, một đồng hương và bạn vong niên của tôi, giúp liên hệ với ông Đang. Anh Quán sốt sắng nhận lời ngay. Tôi nhờ anh chuyển đến ông Đang số tạp chí có bài viết của nhà báo Trung Sơn với lời mời ông viết bài. Không lâu sau anh Quán đem đến tòa soạn một bài viết tay "Những điều còn bí ẩn quanh việc quay bộ phim Ngày Độc lập 2-9-1945", ký tên Nguyễn Hữu Đang.

Đầu bài viết ông Đang cho biết ngay: Xin thú thật ngay rằng tôi chưa biết đích xác ai là người đã quay bộ phim đó. Tôi chỉ có thể đoán theo hai khả năng mà cũng chưa dám nghiêng hẳn về phía nào: một là hiệu Hương Ký quay, hai là phái đoàn Patty quay.

Rồi ông mô tả không khí của những ngày có một không hai ấy:

Xin các bạn hình dung sự khẩn trương, tất bật của chúng tôi trong thời gian vẻn vẹn bốn ngày (từ 28-8 đến 1-9) để chuẩn bị xong một buổi lễ qui mô toàn quốc mà trọng tâm là cuộc mittinh lớn, ban đầu dự kiến sẽ thu hút 2/3 dân số nội ngoại thành. Cả nhân viên chuyên môn, tiền, dụng cụ, vật liệu đều hầu như bắt đầu bằng con số không.

...Về phần chụp ảnh, ông Vũ Văn Lai, nhà nhiếp ảnh nghiệp dư trẻ tuổi, đã sốt sắng nhận nhiệm vụ đi liên lạc các bạn đồng nghiệp, mời bằng được hiệu Hương Ký, một hiệu ảnh bậc đàn anh, chẳng những mời chụp ảnh mà còn mời quay phim, hơn nữa yêu cầu Hương Ký quay phim là chính. Chúng tôi sẵn sàng nhận những điều kiện dù là nặng mà Hương Ký có thể đưa ra.

Vì theo chúng tôi biết bấy giờ ở Hà Nội, ngoài Hãng Indochine Film (của người Pháp) không hoạt động được, Hương Ký là cơ sở kinh doanh nghề ảnh duy nhất có máy quay phim. Cũng may Hương Ký không lợi dụng độc quyền để bắt bí chúng tôi. Chủ hiệu Hương Ký đã trên 60 tuổi nhưng còn tráng kiện, vốn có tay nghề vững. Ông nhận lời làm, nói cho đúng là ông sẽ chỉ đạo con hay thợ trực tiếp làm.

Và thế là hai người của Hương Ký, một chụp ảnh một quay phim, đã được ông Đang cấp giấy phép hoạt động thoải mái trong khu vực mittinh với điều kiện không được đến sát lễ đài, phải ở ngoài hai vòng bảo vệ vì đó là qui định chung. Ông Đang kể tiếp:

Độ một tuần lễ sau ngày độc lập không thấy Hương Ký cho biết kết quả quay phim, tôi đến hỏi thì được trả lời là không quay được vì máy trục trặc. Một sự thất bại dường như hoàn toàn do khách quan, không ai chịu trách nhiệm. Tôi bình tĩnh chấp nhận sự rủi ro. Nhưng chỉ ít ngày sau quân Tàu Tưởng đưa bọn Vũ Hồng Khanh về và âm mưu cướp chính quyền, lật đổ thì ông chủ Hương Ký liền theo Quốc Dân đảng chống lại Việt Minh. Lập tức tôi nghi ngờ ông ta đã không thật lòng, đã không quay phim rồi đổ lỗi cho cái máy - nó không biết cãi.

... Từ đó, suốt 30 năm, mỗi khi nhớ đến ngày độc lập, tôi cảm thấy vấn vương ân hận. Ân hận và băn khoăn tự hỏi: Hương Ký có quay phim không? Có quay mà hỏng thật hay quay được mà giữ lại không trao cho chúng tôi?

Đó là khả năng thứ nhất. Và đây là khả năng thứ hai theo như ông Đang:

Khả năng này chỉ mới xuất hiện trong đầu tôi khi đọc trên một tờ báo, đoạn hồi ký của tướng Patty (đã về hưu), nguyên trưởng phái đoàn Mỹ đến Hà Nội dưới danh nghĩa Đồng minh liền sau tổng khởi nghĩa của ta thắng lợi. Ông tường thuật cuộc mittinh khổng lồ ngày 2-9-1945 tại quảng trường Ba Đình với những chi tiết hết sức đúng, có cả một chi tiết từ trước tới nay sách, báo ta chưa nhắc đến lần nào.

Sự mô tả chính xác chứng tỏ ông và một số nhân viên của ông đã chứng kiến buổi lễ, đã đi lại trong khu vực mittinh để như ông kể "chụp ảnh và quay phim". Thật bất ngờ đối với tôi, kẻ mang nặng trên vai trách nhiệm điều hành buổi lễ và kiểm soát cuộc mittinh mà không biết có những hoạt động của người ngoại quốc ngay trước mắt mình.

Bấy lâu, từ khi những thước phim tài liệu lịch sử Ngày Độc lập được đưa về nước, giá có ai đoán là nó có thể do phái đoàn Patty quay thì tôi bác bỏ ngay. Bởi lẽ hôm ấy, theo đề nghị của chúng tôi để đảm bảo an ninh, thành phố ra lệnh giới nghiêm gần như thiết quân luật: từ 10 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Ngoài hàng ngũ những người đi dự mittinh có chỉ huy và bảo vệ chặt chẽ, tuyệt đối không người nào hay xe cộ nào được đi trên đường phố (kể cả vỉa hè), cố nhiên quân đội, công an, cứu hỏa và cấp cứu bệnh viện được ở ngoài lệnh cấm.

Người Mỹ mà quần chúng dễ lẫn với người Pháp lại càng không thể ra khỏi nhà: nếu họ muốn đến chỗ mittinh nhất định họ phải được ban tổ chức đồng ý và hướng dẫn. Còn chụp ảnh và quay phim, lẽ nào trong cuộc mittinh cực lớn mà không lộn xộn như vậy lại không có ai nhìn thấy?

Bấy lâu tôi đã chủ quan, suy xét một chiều, một mặt chỉ biết mình mà không biết người, nên không thể hình dung khả năng thứ hai. Ngày nay có bằng chứng cụ thể tôi cố tìm xem cái gì đã giúp phái đoàn Patty hoạt động được. Và tôi nhớ ra hồi ấy, mỗi khi ra đường, người Mỹ bao giờ cũng đeo bên cánh tay trái, chỗ gần bắp vai, một mảnh biểu trưng cờ Mỹ (ecusson) to bằng nửa bàn tay.

Chính miếng biểu trưng ấy là cái "bùa hộ mệnh" giúp họ chẳng những có thể đi lại tương đối tự do trong thành phố, ra ngoại ô và về các địa phương, mà còn được nhân dân tỏ thiện cảm, tiếp đãi thân mật và giúp đỡ nếu cần. Cũng dễ hiểu thôi. Hồi đó ta đang tranh thủ sự ủng hộ của Đồng minh. Quan hệ Việt - Mỹ đang hữu nghị hơn bao giờ hết.

Vậy là những người Mỹ trong phái bộ của Patty, với cái "bùa hộ mệnh" như ông Đang nói, đã đi lại thoải mái trên quảng trường Ba Đình hôm ấy để quay phim, chụp ảnh mà không bị ai cản trở.

Đọc xong bài viết của ông Đang tôi rất cảm kích. Tuy ông chưa khẳng định được ai là ngưòi đã quay những thước phim trên nhưng những giả thiết, phỏng đoán của ông cùng những chi tiết xung quanh việc tổ chức ngày lễ độc lập là những sử liệu vô cùng quí giá. Tôi quyết định cho đăng ngay trong Nghệ Thuật Điện Ảnh số tháng 8-1990 không sửa một chữ nào.

Trong tòa soạn có người băn khoăn nói với tôi: Không biết có nên đăng bài này không? Ông Đang tuy được trả tự do nhưng đã được viết bài đăng báo chưa? Hay được viết mà phải ký tên khác như nhiều trường hợp đã xảy ra mà ai cũng biết? Nhưng tôi vẫn quyết định đăng không chút do dự. Khi báo ra, tôi gửi qua nhà văn Phùng Quán tặng ông Nguyễn Hữu Đang số tạp chí có bài viết của ông cùng tiền nhuận bút. Một thời gian sau gặp lại tôi anh Phùng Quán nói: "Các cậu có biết các cậu đã làm một việc có ý nghĩa như thế nào không? Khi mình đem tạp chí và tiền nhuận bút đến đưa cho anh Đang, anh ấy vui mừng không thể tả được. Đây là bài báo đầu tiên của anh được đăng sau khi ra tù, cậu có biết không?".

Bốn tháng sau chúng tôi nhận được một bài viết nữa của ông Nguyễn Hữu Đang gửi tới với tựa Phim tết... ngày xưa... kể lại chuyện chiếu phim tết năm 1934 ở Hà Nội. Theo ông kể, hồi đó đi xem chiếu bóng ngày tết được coi là một thú vui thanh lịch mới mẻ. Chúng tôi đã đăng bài đó trong số Tết Tân Mùi (1991). Không biết sau đó ông Đang có viết bài báo nào đăng ở đâu nữa không, hay đó là hai bài cuối cùng ông viết cho đến khi qua đời mới đây?

Trở lại hai khả năng mà ông Đang đã nêu trong bài báo. Một khả năng là những người trong phái đoàn của Patty đã quay (khả năng này rất có thể là hiện thực vì ai cũng biết ở Côn Minh ngày đó có một đơn vị tình báo OSS của Mỹ - tiền thân của CIA. Đơn vị này ắt được trang bị đầy đủ những phương tiện quay phim, chụp ảnh hiện đại nhất lúc bấy giờ). Không lâu trước khi qua đời, ông Patty có trở lại thăm VN.

Giá dịp ấy có ai hỏi ông một câu xem có phải người trong phái bộ của ông đã quay phim ở quảng trường Ba Đình trong ngày 2-9-1945. Nếu câu trả lời là "Có" thì ta có thể loại ông Hương Ký sang một bên và tin rằng ông không quay hoặc có quay mà máy bị trục trặc. Nếu câu trả lời là "Không" thì những thước phim trên ắt do người của ông Hương Ký quay. Nếu đúng như vậy ta có thể đặt tiếp một câu hỏi:

Tại sao ông Hương Ký lại nói dối với ông Đang rằng không quay được vì máy hỏng? Và tại sao mãi đến 29 năm sau con cháu ông mới trao lại những thước phim đó một cách gián tiếp và bí ẩn như vậy? Dù sao tôi vẫn nghiêng về giả thuyết cho rằng những người trong phái đoàn của tướng Patty đã quay những thước phim lịch sử trên. Bằng con mắt của người trong nghề điện ảnh, tôi nhận ra trong những thước phim ấy tính nghề nghiệp cao của người cầm máy quay.

Những toàn cảnh lia biển người trên quảng trường Ba Đình, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh trên lễ đài, những chân dung nam nữ, những đặc tả bước chân người rầm rập đi trong hàng quân, những tà áo dài của các thiếu nữ Hà Nội bay phất phới... thật xúc động và ấn tượng. Tôi không tin rằng người của ông Hương Ký có thể lấy được những khuôn hình như vậy. Nhưng đó cũng chỉ là phỏng đoán.

Tôi hoàn toàn đồng tình với lời cuối trong bài viết của ông Nguyễn Hữu Đang: Xác minh được ai đã quay cuốn phim tài liệu lịch sử Ngày độc lập mà chúng ta đang có phải dựa trên cơ sở một cuộc điều tra công phu mà tôi cho là không khó khăn lắm. Đầu mối không còn bí ẩn và không xa quá tầm tay...

Hi vọng điều bí ẩn trên đây sẽ sớm có câu trả lời và một cuộc điều tra công phu như ông Đang nói là trách nhiệm của hậu thế trước lịch sử.



Đặng Nhật Minh













Nguyễn Hữu Viện trình bày





Đặng Nhật Minh

 
 
 
 


Thơ Paris - Poèmes dédiés à Paris


Thơ Hà Nội - Poèmes dédiés à Hanoi


Thơ vinh danh Người Tù Lương Tâm - Poèmes à l'Honneur des Prisonniers de la Conscience


Thơ Tượng Trưng - Poètes Symbolistes


Thơ Siêu Thực - Poètes surréalistes


Thơ Lãng Mạng - Poètes romantiques


Thơ Hậu Hiện Đại - Poètes Post-Modernistes


Thơ Dấn Thân - Poètes engagés


Thơ Hòa Bình - Poètes pour la Paix


Thơ cho Tự Do - Poètes pour la Liberté


Thơ Lưu Đày - Poètes en exile


NGUYỄN HỮU VIỆN : Ý KIẾN Chính trị Xã hội - Phần 1


Hà Nội Một Thời Trai Chinh Chiến - Tuyển Tập Thơ Nguyễn Mạnh Hùng


Nhật Ký ĐẶNG THÙY TRÂM .. ..


Kỷ niệm Hồng Phố ...


Cuộc đời Bà Việt kiều Mỹ đẹp như một Bài thơ ...


Lễ hội Tình yêu ....(thơ nhạc tiếng Anh & Pháp do NHV tuyển chọn & sáng tác ....)


Tưởng niệm Thi sĩ Hoàng Anh Tuấn - Người Tình Chung Thủy Ngàn Năm của Hà Nội Muôn Thuở ....


Mười Năm Một Nén Hương Tâm (tưởng niệm Nhà Thơ Dân Tộc Phùng Quán)


Một Vòng Hoa cho Nhà Cách mạng Chân chính & Nhà Văn hoá Nhân bản NGUYỄN HỮU ĐANG (1913-2007)


Tưởng Niệm Húy Nhật thứ 5 Lão Tướng Trần Độ


HOÀNG SA - TRƯỜNG SA



Tưởng Niệm các Nhà Dân Chủ Việt Nam


NGUYỄN HỮU VIỆN : Ý KIẾN Chính trị Xã hội - Phần 2


Đoản thi Shakespeare


Thơ Tình cho LARA - Tuyển tập Thơ trong Tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago


Les Miserables musical


Thi sĩ Giải Nobel Văn chương




Lãng Tử - Lãng Du - Lãng Nhân


Tuyển Tập Ảnh


Beethoven gửi Người Yêu Bất Tử : "An Die Fern Geliebte - Gởi Người Yêu Trời Viễn Phương"


Blue Ocean - Biển Xanh - Océane Bleue


My Faraway White Dove ...


Chúc Mừng Xuân Kỷ Sửu 2009 HẠNH PHÚC - YÊU ĐỜI ...


Kỷ Niệm Biến Cố THIÊN AN MÔN 20 Năm (1989-2009)


Aung San Suu Kyi : Linh Hồn của Phong Trào Dân Chủ Miến Điện


Trang Tưởng Niệm Những Con Người Khả kính ...và những Cánh Chim Việt lìa Đàn ...


Những bài thơ .....


Dalena : Nữ ca sĩ yêu ca hát Nhạc Việt với tất cả Tình yêu và Đam mê ...


Ca Nhạc Kịch Evita : Xin Đừng Khóc Thương Cho Ta Á Căn Đình !


Anthologie de la Poésie pour François - Poetry Anthology for François


Tuyển tập Thi ca Việt Nam Hiện đại - Anthology of Modern Vietnamese Poetry


Tuyển tập Thi ca Việt Nam Hiện đại - Anthologie de la Poésie Vietnamienne Moderne


Những tình khúc Anh - Pháp - Việt - Tây Ban Nha


Thủ đô Ánh sáng qua Thi ca


Giáo sư Vũ Quốc Thúc


Thơ Yêu Nước LÝ ĐÔNG A


Céline ! ! ! ...


PARIS : chansons + songs


"Hoàng Hôn Thôn Vỹ"


Prix NOBEL : Pablo NERUDA + Gabriel Garcia Marquez


Les plus belles chansons pour MAMAN et PAPA - The most beautiful songs for MOTHER and FATHER


Academy Award for Best Animated Short Film


ROMEO and JULIET - Shakspeare


HANOI, PARIS, LONDON, .... SAIGON, WASHINGTON ... Top songs


My Teachers, My Schools, My Dog and My Friends ....


Les Chansons berceuses pour notre Titi François


Oh ! Paris !


Golden Globe Award for Best Original Song


Academy Award for Best Original Song


La Mode Parisienne - The Paris Fashion


2014 : Bonne chance François ! ...


Ý KIẾN Nguyễn Hữu Viện PHẦN 3


Ý KIẾN Nguyễn Hữu Viện PHẦN 4


Academy Award for Best Original Score - Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất


Ý Kiến NGUYỄN HỮU VIỆN phần 5


The Velours and Orange Revolutions


John McCain